Фантомас уонна Үчүгэй Уол
«Төбөбөр тыал иһиирэр дуу, күһүҥҥү курус илэ кубулҕатырар дуу», – киһи эрэ буоллар Фантомас санаа санаан саатыыр. Тугу да гынара суох – туһугар ол эмиэ эрэй. Саатар эрэ үөрэн диэн учууталлара муҥнана сатаан баран сапсыйан кэбистилэр быһыылаах – илдьит да кэлбэт буолла. Бэйэлэринэн кэлиэхтэрин Фантомас ханна олорорун оҕолор этэн бэртэр. Оннук устонуопкалаталаабыта. Туох аанньа дьиэлээхтэринэн өҥнүөхтэрэй – саһа оонньообуттара ыраатта. Уларсык уйалаах, ааһан иһэр аналлаах дьонтон тугу булан ылыаҥый. Чуо кинилэргэ куһаҕантан куһаҕан көстөн иһэр. Быйылгы «кэниспирэтиибинэй кыбартыыралара» отойун да оһуобай. Сиҥнэн эрэрин ааһан сиигэ диибин диэн. Харааран-барыаран барахсан, дьэ, бары өттүнэн баардаах бараак. Баһаартан кыл мүччү быыһаммыт даҕаны, абааһытынан аатырар даҕаны. Кылабыыһа үрдүгэр тутуллубут дьиэ аанньа буолуо дуо. Булан-булан бу дьиэҕэ хас да киһини дьууктаабыттара эбии буортулаатаҕа. Фантомас да тимир киһи үһү дуо – ити үлүгэргэ кини да тоҕо тэһийэн-тулуйан олоруой. Ол абааһыларын кҥрҥрүн көрө илик. Абааһы икки киһи икки ыырдара тус-туһунан ини. Кинилэр дьиэлэрэ буолбатах – атын абааһылары сах сиэтин. Бу олох даҕаны киниэнэ үһүҥ, таах көннөрү эрэпэтииссийэ эрэ ини. Дьиэ хаарбаҕын хаарбах да хаатаҕа баҕас барсар.
Һаа, үчүгэй хаата этэ. Өтөр-бэттэх итиэннэ хааталыыр биллибэт. Мамашата кыыла киирэ сылдьар. Уҕарыйыа остуоруйа. Онуоха диэри тугу эрэ гынан бараммат бу баары баһыйа, көҕүрээбэт көһүүн кэми куоһара түһүөххэ сөп этэ.
Саныа эрэ кэрэх, санаата салгыны нөҥүөлээн буолуохтаах, буолуон сҥптҥҥх аттарыллар араҥатыгар ҥтҥн киирдэ. Санааттан саҕаламмыт сааһылана охсон барыга бэлэм олоххо эргиллэн кэлэн соһуччу көстүү аатырда.
«Тук-тук-тук». Мавзолей эмиэ үлэлээбитинэн барда. Фантомас «муумуйатын» көрөн дьоллонуох үгүһүн үгүс да, бу киһини эрэ күүппэтэҕэ. Бүгүн күүппэтэҕэ. Үчүгэй Уолу…
Хайыай, мавзолей хаһааҥҥа диэри хатанан туруой, сииһит сэсиэттэр харахтарын хаарыан уол хайатын аалыай. Киллэрэрин киллэрбэтэ. Ийэтэ баар дии. Биир түгэн туһуттан үлтүрүйбүт үлүгэрдээх тапталын көрүдүөргэ бүрүйүөмнүүрүгэр тиийдэ. Үчүгэй Уола үчүгэйэ аччаабыт. Кэлэйбитэ бэрдиттэн эбитэ дуу, өйдөөх хараҕынан көрдөҕүнэ атын эбитэ дуу. Киһитэ дэлэҕэ өйдөөх кэлиэ дуо – лаппа итирик. Фантомас санаатын таайа сатыырдыы сүр баҕайытык үүттүү көрөр. Сатаатар кутуруктаах – эмиэ Халдьаайыттан сылдьар биир устудьуон дуома батыһыннарыылаах.
– Тугуй, мамашаҥ эппитэ дуо? – Үчүгэй Уол уот ааныттан доппуруостаабытынан барар.
Фантомас иннэ-кэннэ биллибэттик иҥиэттэн эрэ кэбиһэр.
– Эн даҕаны бааргын… Мылахтыын хайаабыккын мин туох да диэбэтэҕим, – Үчүгэй Уол балаһыанньаны бэйэтин туһатыгар эргитэ сатыыр.
Ол кини кылааһынньыга уоллуун хоонньоспутун-хоонньоспотоҕун бэйэтэ да билбэт. Үчүгэй Уол чүмэчи тутан турбуттуу тылластаҕай. Кылааһынньыга кыттыгастаах буолан тахсыбыта дуу, кыыһын ийэтин кытта сылдьыспыта дуу – хайата ордук сааттааҕын Үчүгэй Уол бу туран суоттуур кыаҕа суох. Кыыс да айах атан аахсыбата кыайда.
– Эйигин олох кыайан умнуо суохпун, – уол хаһаас куоһурун туттарыгар тиийэр. – Өйбүттэн букатын тахсыбаккын.
Кини өйүгэр бастайааннай бырапыыскаламмыт кыыс ньылтаа маҥан сирэйигэр ааспыт таптал сибикитэ көстөн ылаарай диэн Үчүгэй Уол ууну омурдубуттуу дьиктитик ньимийбит Фантомастан хараҕын араарбат. Хайа муҥун бартыһаанныай, ламаайсы гына түһэн баран кыыс биирдэ төлө биэрдэ. Ол төлөрүйбүт эҥин эридьиэс этээс-этээс маатыра тыла да буруйдаах уолга минньигэстик иһилиннэ. Уруккутунан буола түспүт Фантомаһы үөрүүтүттэн убуруу сатаабытын, биирдэһэ аһаран биэрэн истэ. Ол мучумааны бу тухары тулуйан турбут кутурук уол кыттыһан киирэн барда.
– Мин дьээдьэм аахха олоробун ээ. Онтум кандидат наук, учуонай. Ол эрээри, ынырык арыгыһыт. Бэҕэһээ бииргэ аһаан баран дайбаһа сыстыбыт. Бүгүн ханна хонорум буолла? – уруккута куобах уостааҕын үмүрүччү тиктэрбитэ сатала суохтук оспут уол олох атыны эрдэн барда.
Фантомастаах үчүгэйдии эрдэхтэринэ биир хампаанньаҕа сылдьыбыттара. Кинилэр сибидээнньэлэрэ куруук да сибидиэтэллээх буолара. Көрөөччү дуу, көҕүтээччи дуу куруук наада. Устудьуон уолаттардыын куодарыһар кыыс бэйэтин арыт-ардыгар устудьуон курдук сананан ылар. Хантан, киһибит оскуолатын да бүтэриэ остуоруйа. Соторутааҕыта аҕай уу тэстибэт табаарыстыылар син биир тылы булан, туох да буолбатаҕын курдук кэпсэтэн бардылар. Биир Халдьаайыттан төрүттээхтэрэ да биир тыынныыр буоллаҕа. Кэлии-барыы, күүлэй-оонньуу туһунан эрэ кэпсэтэллэр. Тапталы эрэ тыытымыахха, сыһыаны эрэ сахсыйымыахха. Хаһааҥҥыбыт эрэ курдук көннөрү табаарыстыы буолуохха дэстилэр, күн кыһалҕата суох күлүстүлэр. Оҕо оҕото өтөр, улахан дьон буола оонньооһун үчүгэйин үчүгэй да салгымтыалаах.
Фантомас улахан эрэйинэн иитэ сылдьыбыт иэйиитин тиһэх кыыма умулуннаҕа ол. Үчүгэй Уол санаатын күүһүнэн бүөбэйдээн аҕалбыт эрэлин кыыма эһиннэҕэ ол. Таптала суох да олороллор. Фантомас ийэтин курдук эр дьону абааһы көрөр аатыран. Аан дойдуга эр киһи эрэ илэ мэнээк. Ол эрээри, кини эрэ диэки үчүгэй-үчүгэйдик көрөр Үчүгэй Уол курдук уонна суох ини… Үмүрүччү уостаах Үчүгэй Уолтан туох итэҕэстээх үһүбүн диэтэ быһыылаах, итиччэни истэн баран таах туруо баара дуо – Фантомаска саба түһээччи буолла. Кыыс кыыла киириэн иннинэ Үчүгэй Уол үчүгэйэ суйданна. Үллэ кыыһырда, сутуруга уһугунна. Аллар атаһым диэн аһыныа суох. Биирдэһэ оонньообут аатырда. Үчүгэй Уол биир түгэн иһигэр хас сүүстэ уларыйыай – уордайбыта ааһан быстыбата. Атаһын оннугар ааннары тэбиэлээтэ, ону-маны суулларда, Фантомаһы матара иһэ турбут күлтэгэр иһиттээх пиибэтин иһин үҥнүгэр таҥнары сүҥкээтэ. Уу сахалыы тыллаах бэйэтэ нуучча бэрдин курдук маатыралаата, сэмэй бэйэтэ быдьара, дьорхоото дьикти. Кыһыыбын таһаарабын диэн кэмэ суох киэбирдэ, күнүүлүүбүн диэн күлүүгэ киирээри гынна. Фантомаһы өссө да «миэнэ» диэн бэчээттээх дии саныыр быһыылаах. Инньэ гынан табаарыс да буоларыттан матыыһы. Оттон кимиэнэ да буолбатах Фантомас номнуо кинитэ суох олох туох ордуктааҕын өйүгэр аттаран көрө-көрө эрдэттэн манньыйа турда.
