34 4 0
Алесь Разанаў

Алесь Разанаў — об авторе

Родился: 5 декабря 1947 г., вёска Сялец Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці

Биография

Нарадзіўся ў сям'і служачых. Бацька — Сцяпан Разанаў, паходзіць з Тамбоўскай вобласці, прыехаў з геадэзічнай экспедыцыяй да вайны ў Беларусь, дзе і застаўся.
У 1966 А. Разанаў паступіў на філалагічны факультэт БДУ. Паралельна з вучобай працаваў ліцейшчыкам на Мінскім заводзе ацяпляльнага абсталявання.
У кастрычнiку 1968 студэнты-філолагі БДУ, сярод лідэраў якіх былі А. Разанаў, Віктар Ярац і Леў Барташ, звярнуліся ў ЦК КПБ з лістом на імя П. М. Машэрава (ліст падпісала некалькі соцень чалавек) дзе патрабавалі вяртання выкладання на беларускай мове. У выніку арганізатары падпісання ліста атрымалі ярлыкі «буржуазных нацыяналістаў», што па тых часах магло мець благія наступствы. Пасля таго…

Библиография

«Адраджэнне». Зборнік паэзіі. 1970 г.
«Назаўжды». Зборнік паэзіі. 1974 г.
«Каардынаты быцця». Зборнік паэзіі. 1976 г.
«Шлях - 360». Зборнік паэзіі. 1981 г.
«Гэй, хавайцеся!». Пераклад на беларускую мову кнігі К.Саі для дзяцей. 1982 г.
«Выйду з сэрцам, як з паходняй!..». Складанне кнігі паэзіі Я.Купалы. 1982 г.
«Вастрыё стралы». Зборнік паэзіі. 1988 г.
«Сон у Іванаву ноч». Пераклад на беларускую мову п'есы Ў.Шэкспіра (у зборніку «Тры камедыі»). 1989 г.
«Час, калі пусцеюць сядзібы». Пераклад на беларускую мову рамана Ё.Авіжуса. 1989 г.
«У горадзе валадарыць Рагвалод». Вершаказы i пункцiры. 1992 г.
«Паляваньне ў райскай даліне». Зборнік паэзіі. 1995 г.
«Wortdichte». Зборнік паэзіі.…

Титулы, награды и премии

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Я. Купалы (1990) за кнігу паэзіі «Вастрыё стралы».
Лаўрэат літаратурнай прэміi «Гліняны Вялес» (1995) за кнігу вершаў «Паляваньне ў райскай даліне».
Лаўрэат прэміі «Залаты апостраф» (2012) за публікацыю «Столькі і гэтулькі».

Ссылки

Пункцiры: тут i тут.

Премии

Лауреат
2018 г.Премия «Золотой Апостроф» (За высокий вклад в современную белорусскую литературу)

Рецензии

Krysty-Krysty

Эксперт

Эксперт Лайвлиба

7 июня 2019 г. 10:45

808

4.5

Тут дзейсніцца бесперастанна адзін i той самы дослед, праводзіцца адзін i той самы эксперымент:
ці дастаткова вазоны — вазоны, ці дастаткова ружы — ружы, ці дастаткова стол — стол, ці дастаткова рыбы — рыбы, ці дастаткова вада — вада, ці дастаткова маланка — маланка, ці дастаткова хлеб — хлеб, i людзі, якія праводзяць дослед,— ці дастаткова людзі...

Разанаў - сталкер. Паглядзіце на яго: аголены чэрап, вялікія запалыя вочы, завостраныя рысы твару - ён прайшоў бы кастынг у Таркоўскага.

Я звалілася ў гэты зборнік, як у зону: раптам згусціліся фарбы свету і час стаў вязкім. Чытаеш некалькі радкоў - і круціш іх з усіх бакоў, абмацваеш: мала таго, что аб'емныя, дык яшчэ і іншасветныя, калі ты іх ужо выцягнуў, як іх прыкласці да жыцця, што яны могуць? Акумулятары сэнсаў? Ці так, для аздобы свецяцца? Выпадковыя метафары, выпалыя з кішэні сур'ёзнага рамана? Наўмысна пакінутая прынада падступнага назіральніка-прагрэсара?

Знаёмыя простыя рэчы выглядаюць пагрозліва жывымі і дзікімі. Шляхі паводзяць сябе як хочуць. Дарога перакідваецца ў яміну, "як здрадлівы лёд, пад намі правальваецца зямля, самі сабою зрушваюцца са сваіх месцаў нашы бажніцы, астрогі, музеі, крамы"... Ты не можаш вярнуцца па сваіх слядох назад, бо памяняўся абуткам з чужынцам і цяпер твае сляды - чужыя. Маланка шукае сцежку (тваю?), а грымоты дык увогуле ідуць ва ўсе бакі па бездаражы (яны цябе не абмінуць). Трохмерны свет выгінаецца, ты даеш нырца на іншую глыбіню новага вымярэння, але ўрэшце змушаны вярнуцца на сваю пляскатую "паверхню".

...З-за нябачнай мяжы выходзяць памерлыя і сядаюць за стол побач.

"Кожны народ мае хаця б адзін геніяльны твор, і гэты твор - мова", - самы вядомы афарызм Алеся Разанава. У кожнай мове ёсць словы-слупы, словы-раманы, словы-трактаты, якія адкрываюць глыбіню ментальнасці народа. Адно з такіх словаў у беларускай мове - рэчаіснасць. Рэальнасць для беларусаў - гэта існасць рэчаў, існаванне прадметаў і сутнасць паняткаў. Разанаў, як хітрую галаваломку, раскрывае любое пляскатае слова ў шматвымерны эйдас: рэч робіцца існай, тоеснай самой сабе, і мноства патэнцыйных рэалізацый праносіцца па чытацкіх нейронах. (А я ж і забылася, што ў яго ёсць зборнік з назвай "Рэчаіснасць".)

Я шукала, з кім Разанава параўнаць. ...Каэльа?! Ну, такі, якім яго бачыць ягоная мама, - геніяльны, ідэальны, як было задумана. Суперкароткія прыпавесці, што адкідаюць мноства ценяў сэнсаў. Намёкі на фантазійныя сюжэты ("Вучань чараўніка"), сацыяльныя драмы (аднагодкі трактарысты). Фразеалагізмы, ствараныя наўмысна. Не смакаванне гукапісу слова, перабор-нанізванне падобных каранёў, пераспеўванне іх, як у вершаказах, а раскопкі сэнсаў - не аналіз-раскладанне, а сінтэз. Дасканалыя тэксты, дзе кожнае слова важыць, дзе ў ідэальную форму ўліты каштоўны змест.

У дасканаласці - пастка для Разанава. Мы запамінаем з рамана яркі эпізод. Бярэм дэвізам кароткую трапную фразу. Калі ўсё лішняе было абтрэсена адразу... куды эвалюцыянаваць? Нам жа патрэбны "рост", "прагрэс", "ну, здзіві мяне яшчэ". Што яскравейшае за прыпавесць, версэт, тузін ідэальна падабраных словаў? Адно слова? Ці маўчанне?..

Перевод на русский язык...

Здесь...

Krysty-Krysty

Эксперт

Эксперт Лайвлиба

5 марта 2020 г. 23:17

651

4 Свет, згорнуты ў слова

Агульнае ўражанне ад кнігі: нелаканічны Алесь Разанаў уражвае менш, чым Разанаў-мініяцюрыст. Думка, упакаваная ў абзац-вершаказ, парадаксальна займае больш месца, чым вольна развінуты на паэму дыван з думак.
Нітка развагаў уецца, і я не паспяваю запыніцца, каб разгледзець згублены ў агульным узоры вобраз, як трэба слізгаць далей, абы не прапусціць пятлю.

Бліжэй да пачатку кнігі некалькі паэмаў закранулі больш. Бліжэй да канца - дачытваліся пакутліва. Магчыма, іх прынцыпова трэба чытаць вельмі дазавана, малымі порцыямі.

"Паэма жніва" - унікальная прастора біблійнай прыпавесці, прынцыпова аддзеленая ад мітуслівага, поўнага разнастайных рэчаў і персанажаў рэальнага свету. Выйшаў сейбіт на нівы свае... І выйшлі супраць яго лісы бяз нораў, птушкі без гнёздаў... Як ім узаемадзейнічаць: самотнаму сейбіту, пустэльнай камяністай глебе, праклятаму ўмовамі прыпавесці зерню, выгнаным звярам? Адарваная ад рэчаіснасці, падвешаная ў бескантэкставым вакууме тэрыторыя без Бога (Ён лагічна застаўся за тэкстам) - месца, высушанае адчаем і асуджанасцю.

Як цяжка падымацца ад зямлі
і жыць наноў, наноў араць і сеяць,
любіць і спадзявацца — ўсё наноў...
Чаму я не памёр учора?..

Цела мёртвага Бога ў сэрцы:
не памёршы —
не ўваскрашу.

І так першая паэма ўводзіць у агульную цяжкую атмасферу кнігі: пераважна смяротная стомленасць і безвыходнасць.

Як альшына мая — з-пад піл,
як вужака мая —
з-пад бота,
застагну,
упаду ў нахіл...
Напачатку было балота.

Здаецца, я зразумела, што яшчэ дапамагае так моцна агаломшыць чытача: тут жа мяняюцца месцамі прынцыповыя паверхі ўладкавання свету! Біблійная прыпавесць робіцца варожай пустэльняй, поўнай неўтаймаванай звераты. Хтанічнае балота (традыцыйна тэрыторыя варожая, належная нячыстым сілам) ператвараецца ў тое, што было "на пачатку" - у прастору сакральную, якую атакуюць злосныя макабрычныя экскаватары, кіраваныя мясцовым здраднікам.

Твары цьмяныя насупор
узіраюцца:
смерці збыцца...
Запытаешся:
"Гэта сабор?.."
Гэта — бальніца.

Просты рытм нагнятае змроку, нехарактэрнае для Разанава рыфмаванне моцна чапляе і ўжо не выпускае з створанага хваробнага настрою. Часам менавіта рыфма б'е пад дых. Мусіць, не сустракала, каб яна была так дарэчы, менавіта не як арганізацыя маўлення, а як сродак сэнсавага ўдару (гэтаму спрыяе, вядома, і пропуск склада ў рытме), чуеце, як мяняецца інтанацыя на апошнім радку ("Гэта - бальніца")?
Дасканала перададзенае хваробнае адчуванне, тэкст, поўны дзіўных асацыяцый, трызнення. І вось калі я амаль разумею нагрувашчаныя вобразы, амаль вяртаюся да лінейнай рэальнасці, бальніца зноў, непрадбачана зарыфмаваўшыся, перабівае дыханне, выхопліваючы з натуральнага жыцця.

Куды паміраюць людзі? Куды паміраюць людзі?.. Куды паміраюць людзі?!.

Не быў бы сабой Разанаў, каб не ўжыў яркі вобраз ("бы кругі па вадзе - буслянкі"), каб не пагуляў з гукапісам.
Мусіць, тут гэта бразгат медычных інструментаў (бр-р-р):


Уладар твой —
на дабрабыт
зараблялася:
раб вантробаў...
Ты мне рада...
сабе забрыд:
зарабляецца на хваробу.

Неадназначны і вобраз князя Рагвалода, які першы згаданы ў гісторыі Беларусі і з безыменнага мінулага дае адлік будучыні:

З дружынай сваёй —
Уцалелай рэшткай —
Кіруешся ў змрок
Занямелага адвячорка.
I ўсё даўжэе адлегласць
Між тым,
Што было
I што ёсць,
І ўсё больш
Ты застаешся ў мінулым,
I застаецца мінулае
У будучыні
Усё больш.

Я шмат надзей ускладала на апошнія "алхімічныя" паэмы "Гліна", "Камень", "Жалеза", памятаючы чароўнасць вершаказаў. Але гукапераймальнае перакатванне слова на языку ў вершаказе дае больш поўнае ўяўленне пра гліну-камень-жалеза, чым колькістаронкавы асацыяцыйны агляд. Мне нават захацелася выбраць з кожнай з гэтых паэмаў па некалькі абзацаў-строфаў, якія можна было б спакойна пераставіць у іншую. Гліну ў камень, жалеза ў гліну... Можа, я проста стамілася столькі думаць. Можа, трэба было павольней смакаваць вобразы. Калі словаў так шмат побач, яны робяцца занадта балбатлівыя, легкадумныя. Імкнучыся ахапіць іх усе, не знаёмлюся блізка ні з адным.

Трэба зазначыць, што паэмы ў кнізе пераважна раннія. Разанаў ішоў шляхам адсячэння лішняга, ад буйной формы да дасканалай мініяцюры, да літаратурнага супрэматызму. Дарэчы, добра сведчаць пра гэта лаканічныя вокладкі ягоных кніг. Свет, згорнуты ў яйка, схаванае ў куфры... Свет, згорнуты ў слова, туга спавітае сэнсамі.

Перевод на русский...

Мир свернутый в слово...

Кураторы

Понятно
Мы используем куки-файлы, чтобы вы могли быстрее и удобнее пользоваться сайтом. Подробнее